Special Topic – Indian Monsoon & El Niño
Page 5 | Way Forward, Climate Resilience & Model Questions

ఆമുഖం:
El Niño వంటి వాతావరణ అశాంతులు భారత వ్యవసాయాన్ని పునరావృతంగా ప్రభావితం చేస్తున్నాయి. కాబట్టి Monsoon-dependent agriculture నుండి Climate-resilient agriculture వైపు మారడం కాలావసరం.

వ్యవసాయ రంగంలో Way Forward

• నీటి వినియోగ సామర్థ్యం పెంచే పద్ధతులు (Micro-irrigation)
• తక్కువ నీరు అవసరమయ్యే పంటలు
• Crop diversification & mixed farming
• Climate-resilient seed varieties

💧 నీటి నిర్వహణ సంస్కరణలు

• వర్షపు నీటి సంరక్షణ (Rainwater harvesting)
• Watershed development programmes
• డ్యామ్‌లు & రిజర్వాయర్ల సమర్థ నిర్వహణ
• Groundwater regulation

 టెక్నాలజీ & ముందస్తు హెచ్చరికలు

• IMD ఆధారిత ఖచ్చితమైన మాన్సూన్ అంచనాలు
• Satellite & AI ఆధారిత weather forecasting
• రైతులకు రియల్‌టైమ్ సమాచారం (Mobile alerts)

 పాలసీ & సంస్థాగత చర్యలు

• PMFBY వంటి పంట బీమా పథకాల మెరుగుదల
• Disaster preparedness & relief mechanisms
• MSP & procurement reforms
• Climate finance & green investments

---

✍️ Model Questions (UPSC / State PSC)

Q1. El Niño భారత మాన్సూన్‌పై ఎలాంటి ప్రభావం చూపుతుంది? భారత వ్యవసాయంపై దాని ప్రభావాలను వివరించండి.
(GS-I / GS-III)

Q2. భారతదేశంలో మాన్సూన్ ఆధారిత వ్యవసాయాన్ని క్లైమేట్ రిస్క్‌కు తట్టుకునేలా మార్చేందుకు తీసుకోవలసిన చర్యలను విశ్లేషించండి.
(GS-III)

Q3. ENSO సంఘటనలు ఆహార భద్రత, ద్రవ్యోల్బణం, గ్రామీణ ఉపాధిపై ఎలా ప్రభావం చూపుతాయో వివరించండి.
(Essay / GS-III)

---

🎯 Final Insight:
భారతదేశంలో మాన్సూన్ నిర్వహణ = ఆహార భద్రత + రైతుల జీవన భద్రత. El Niño వంటి వాతావరణ ప్రమాదాలను అవకాశాలుగా మార్చగలిగితేనే వ్యవసాయం సుస్థిరంగా మారుతుంది.