ರಾಜ್ಯಪಾಲರು vs ವಿಧಾನಸಭೆ

(ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪುಗಳು, ಅಧಿಕಾರ ದುರುಪಯೋಗ & ಸಂವಿಧಾನಿಕ ಮಿತಿಗಳು)

ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಪಾತ್ರ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತವಾಗಿರಬೇಕು. ಆದರೆ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಅಧಿಕಾರದ ದುರುಪಯೋಗ ನಡೆದಿರುವ ಅನೇಕ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದೆ.

---

🔹 1. Article 356 – President’s Rule ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಪಾತ್ರ

Article 356 ಅನ್ವಯ, ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಯಂತ್ರ ವಿಫಲವಾದರೆ President’s Rule ಹೇರಬಹುದು.

👉 ಆದರೆ, ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ವರದಿ ಇದಕ್ಕೆ ಆಧಾರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಅದನ್ನು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ದುರುಪಯೋಗ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

---

🔹 2. S.R. Bommai Case (1994)

ಈ ತೀರ್ಪು ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಮೈಲಿಗಲ್ಲು.

• Article 356 ದುರುಪಯೋಗವನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿದಿತು
• ಬಹುಮತ ಪರೀಕ್ಷೆ ಸದನದೊಳಗೆ ನಡೆಯಬೇಕು ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು
• ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ವರದಿ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಪರಿಶೀಲನೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದೆ

👉 ಪರಿಣಾಮ: ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಸ್ವೈಚ್ಛಿಕತೆಗೆ ಸಂವಿಧಾನಿಕ ಮಿತಿ ಹಾಕಲಾಯಿತು.

---

🔹 3. Floor Test ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ತೀರ್ಪುಗಳು

ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಪುನಃಪುನಃ ಹೇಳಿದೆ:

• ಬಹುಮತವನ್ನು ಸದನದೊಳಗೆ ಪರೀಕ್ಷಿಸಬೇಕು
• ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ಹೊರಗಿನಿಂದ ನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡಬಾರದು
• ವಿಳಂಬವು ಜನಾದೇಶಕ್ಕೆ ವಿರೋಧ

ಉದಾಹರಣೆ:
• Karnataka Floor Test Case (2018)
• Maharashtra Political Crisis (2022)

---

🔹 4. ಬಿಲ್ಲುಗಳಿಗೆ ಅನುಮೋದನೆ ವಿಳಂಬ – ಸಂವಿಧಾನಿಕ ಸಮಸ್ಯೆ

ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ಬಿಲ್ಲುಗಳಿಗೆ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡದೇ ವಿಳಂಬ ಮಾಡುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಇತ್ತೀಚಿನ ವಿವಾದಗಳ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿದೆ.

ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯ:

• ಅನುಮೋದನೆ ತಡೆಹಿಡಿಯುವುದು veto ಅಲ್ಲ
• ಅನಿಯಮಿತ ವಿಳಂಬ ಅಸಂವಿಧಾನಿಕ

---

🔹 5. Constitutional Morality & Cooperative Federalism

ಕೋರ್ಟ್‌ಗಳು ಮರುಮರು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿರುವುದು:

• ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ಪಕ್ಷಾತೀತವಾಗಿ ವರ್ತಿಸಬೇಕು
• ಕೇಂದ್ರ–ರಾಜ್ಯ ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರ ಅಗತ್ಯ
• ಸಂವಿಧಾನಿಕ ನೈತಿಕತೆ ಮುಖ್ಯ

---

🎯 Mains Value Addition:
• Article 356 misuse & safeguards
• S.R. Bommai case significance
• Floor test jurisprudence
• Constitutional morality & federal balance