📘 Fundamental Rights – Complete Handbook

Part III (Articles 12–35) • UPSC & State Exams • Small Handbook Model

---

🔹 Introduction

• మౌలిక హక్కులు → వ్యక్తి స్వేచ్ఛ, గౌరవం, సమానత్వానికి ఆధారం
• Part III (Articles 12–35)
• న్యాయస్థానంలో అమలు చేయవచ్చు (Justiciable)
• Article 32 → “Heart & Soul of the Constitution” (Dr. B.R. Ambedkar)

 Article 12 – State Definition

• కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వం
• స్థానిక సంస్థలు
• ఇతర అధికార సంస్థలు (PSUs, Authorities)

Purpose: ఎవరి మీద FRs వర్తిస్తాయో నిర్ణయించడానికి

 Article 13 – Judicial Review

• మౌలిక హక్కులకు వ్యతిరేకమైన చట్టాలు శూన్యం
• Judicial Review కు రాజ్యాంగ ఆధారం

 Right to Equality (Articles 14–18)

• Art.14 – Law ముందు సమానత్వం
• Art.15 – వివక్ష నిషేధం
• Art.16 – ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో సమాన అవకాశం
• Art.17 – అస్పృశ్యత రద్దు
• Art.18 – బిరుదుల రద్దు

Right to Freedom (Articles 19–22)

• Art.19 – 6 స్వేచ్ఛలు (Speech, Assembly, Movement, Profession)
• Art.20 – క్రిమినల్ కేసుల్లో రక్షణ
• Art.21 – జీవన & వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛ
• Art.21A – విద్య హక్కు (6–14 ఏళ్లు)
• Art.22 – అరెస్టు నుండి రక్షణ

Golden Triangle: 14 + 19 + 21

 Right against Exploitation (Articles 23–24)

• Art.23 – బలవంతపు శ్రమ నిషేధం
• Art.24 – బాల కార్మిక నిషేధం

 Right to Freedom of Religion (Articles 25–28)

• Art.25 – మత స్వేచ్ఛ
• Art.26 – మత సంస్థల నిర్వహణ
• Art.27 – మతానికి పన్ను విధించరాదు
• Art.28 – ప్రభుత్వ విద్యాసంస్థల్లో మత బోధన లేదు

 Cultural & Educational Rights (Articles 29–30)

• Art.29 – సంస్కృతి పరిరక్షణ
• Art.30 – మైనారిటీ విద్యాసంస్థలు

 Right to Constitutional Remedies (Articles 32–35)

• Art.32 – సుప్రీంకోర్టుకు నేరుగా వెళ్లే హక్కు
• Writs: Habeas Corpus, Mandamus, Prohibition, Certiorari, Quo Warranto
• Art.226 – హైకోర్టు Writ అధికారాలు

Suspension of Fundamental Rights

• Article 19 → National Emergency సమయంలో సస్పెండ్
• Article 20 & 21 → ఎప్పుడూ సస్పెండ్ కాదు

---

© Shaktimatha Learning | Fundamental Rights – Complete Handbook