Labels

Saturday, 14 February 2026

 

 विशेष विषय 2: नीति एवं शासन ढांचा (पेज 4)


भारत में नीतिगत ढांचा

  • राष्ट्रीय जैव प्रौद्योगिकी विकास रणनीति
  • जैव सुरक्षा दिशानिर्देश
  • क्लिनिकल ट्रायल नियमावली
  • भारतीय जैव प्रौद्योगिकी विभाग (DBT)

भारत जैव प्रौद्योगिकी को आर्थिक विकास और स्वास्थ्य सुरक्षा दोनों के दृष्टिकोण से आगे बढ़ा रहा है।


 जैव सुरक्षा एवं नियमन

जैव अनुसंधान और प्रयोगशाला कार्यों के लिए कड़े सुरक्षा मानक आवश्यक हैं।

  • संस्थागत जैव सुरक्षा समितियाँ
  • नैतिक समीक्षा बोर्ड
  • प्रयोगशाला मानक (Biosafety Levels)

 वैश्विक स्तर पर शासन

  • जैविक हथियार निषेध संधि (BWC)
  • विश्व स्वास्थ्य संगठन (WHO) दिशानिर्देश
  • अंतरराष्ट्रीय जैव सुरक्षा सहयोग

वैश्विक सहयोग जैव प्रौद्योगिकी के सुरक्षित और न्यायसंगत उपयोग के लिए आवश्यक है।


संतुलित दृष्टिकोण

नीति का उद्देश्य नवाचार को प्रोत्साहित करना और जोखिमों को नियंत्रित करना दोनों होना चाहिए।

  • अनुसंधान को बढ़ावा
  • सार्वजनिक विश्वास बनाए रखना
  • पारदर्शिता और जवाबदेही

आगे की राह

  • मजबूत नियामक ढांचा
  • वैश्विक सहयोग में वृद्धि
  • सस्ती और सुलभ स्वास्थ्य सेवाएँ
  • नैतिक शिक्षा और जागरूकता

 High Scoring Tip:
उत्तर में DBT, BWC और WHO का उल्लेख करने से उत्तर अधिक परिपक्व और विश्लेषणात्मक बनता है।

 Published by Shaktimatha Learning
Policy & Governance Series

No comments:

Post a Comment

  இந்திய அரசியல் MCQs – சிறப்பு தலைப்பு 1 (51–75) UPSC | TNPSC | SSC தேர்வுகளுக்கு முக்கியமான கேள்விகள் அனுச்சேது 368 எத...